Phân tích bài thơ Cảnh ngày hè của Nguyễn Trãi

Rate this post

Phân tích bài thơ Cảnh ngày hè của Nguyễn Trãi

Bài làm

Nguyễn Trãi, vị anh hùng tên tuổi lấy lừng trong lịch sử chông giặc ngoại xâm của dân tộc ta, là một con người tài năng kiệt xuất.

Ông không chỉ để lại di sản phong phú về các mặt chính trị, quân sự, ngoại giao mà còn khẳng định tài năng của mình qua sự nghiệp văn chương đổ sộ. có thể nói, ông là người khởi đầu cho nền thơ cổ đin bằng tiêng Việt qua tập thơ Nôm Quốc âm thi tậpnổi tiếng. Bài Cảnh ngày hèlà một bài trong số đó, nơi mà tác giả đã gửi gắm mọi tư tưởng, tình cảm yêu đời, yêu thiên nhiên và ước vọng cao đẹp của mình:

Rỗi hóng mát thuở ngày trường,

Hòe lục đùn đùn tán rọp giương.

Thạch lựu hiên còn phun thức đỏ,

Hồng liên trì đã tiễn mùi hương

Lao xao chợ cá lằng ngư phủ,

Dắng đỏi cầm ve lầu tịch dương.

Dẽ có Ngu cầm đàn một tiếng,

Dân giàu đủ khắp đòi phương.

Bài thơ được sáng tác vào khoang thời gian Nguyễn Trãi về ở ẩn ở Côn Sơn. Ông tạm thời xa lánh chôn kinh đô tấp nập để về với thiên nhiên trong trẻo, an lành nơi dân dã; để rồi ghi lại cảm xúc phấn chấn của mình trước cành vật mùa hè tưng bừng sức sống và kín đáo gửi gắm khát vọng dân giàu, nước mạnh vào bài thơ.

Câu thơ mờ đầu giới thiệu hoàn cảnh của tác giả:

Rỗi hóng mát thuở ngày trường.

Rỗilà từ cổ có nghĩa là rỗi rãi. Rỗi rãi hóng mát suốt cà ngày dài.Trong cuộc đời Nguyễn Trãi, từ khi tìm gặp Lê Lợi tham gia khởi nghĩa Lam Sơn cho đến lúc cuối đời, khoảng thời gian hiêrn hoi ông về ở ẩn ở quê nhà được xem là rảnh rỗi. Câu thơ với cách ngắt nhịp 1/2/3 nhu kéo dài cái cảm giác được tận hưởng sự khoan khoái, dễ chịu khi về giữa thiên nhiên. Nhà thơ như chìm đắm vào cảnh vật:

Hòe lục đùn đùn tán rợp giương

Thạch lựu hiên còn phun thức đỏ

Hổng liên trì đã tiễn mùi hương

Cây hòe với những tán lá xanh ngắt chồng xếp lên nhau tỏa bóng mát rợp. Hoa lựu trổ đỏ rực như phun sắc đò. Sen hổng ngoài ao tòa ngát hương thơm. Những gam màu tươi sáng, màu xanh lục của lá hòe, màu đỏ của hoa lựu, màu hổng của hoa sen… tất cả làm cho bức tranh cảnh vật thêm tươi sáng. Hàng loạt động từ đùn, phun, tiễnnhấn mạnh, cảnh vật như căng tràn nhựa sống như tuôn trào hương sắc.

Dù đã vào cuối ngày nhưng âm thanh cuộc sống vẫn còn náo nhiệt:

Lao xao chợ cá làng ngư phủ

Dắng dỏi cầm ve lầu tịch dương

Nghệ thuật đảo ngữ những từ láy lao xao, dắng dỏikhắc sâu ấn tượng cho người đọc. Đó là âm thanh tiêng chợ cá ở một làng chài từ xa vọng lại, tiếng ve ngân vang từ trên lẩu cao. Những thanh âm quen thuộc của cuộc sống ở một làng quê thanh bình càng làm cho con người thêm yêu, thêm gắn bó với quê hương, với cuộc sống.

Sáu câu thơ đầu vẽ nên bức tranh phong cánh một làng quê Việt Nam với đầy đủ hình ảnh, màu sắc, âm thanh thật sinh động. Phải có một tình yêu tha thiết với thiên nhiên, một tâm hồn nhạy cảm thì nhà thơ mới cảm nhận tinh tếnhư vậy.

Hai câu thơ cuối bài nhà thơ bày tỏ niềm mong ước:

Dẽ có Ngu cầm đàn một tiếng

Dân giàu đủ khắp đòi phương.

Mượn điển tích xưa, nhà thơ mơ ước có chiêc đàn của vua Ngu Thuân để gảy lên khúc Nam phong ca ngợi cuộc sống no ấm thái bình của nhân dân. Dầu có về quê nhà sống cuộc đời ẩn dật,

lánh xa thế sự nhà thơ vẫn canh cánh bên lòng nỗi lo dân, lo nước. Bởi dẫu thân có nhàn nhưng tâm vẫn không nhàn.Đúng như nhà thơ từng trăn trở:

Bui một tấc lòng im ái củ

Đêm ngày cuồn cuộn nước triều đông.

(Quốc âm thi tập)

Câu thơ cuối bài cùng là một câu thơ lục ngôn.Việc sáng tạo thê thơ Đường với hình thức câu thơ thất ngôn xen lục ngôn có tác dụng chứa đựng cảm xúc dồn nén của toàn bài.

Bằng hệ thống ngôn từ giản dị, tinh tếxen lẫn từ Hán và điến tích, sử dụng hàng loạt những từ láy có giá trị biểu cảm cao, bài thơ cho thấy thành công đặc sắc của Nguyễn Trãi trong nghệ thuật thơ Nôm. Bài thơ giúp ta thấy được tư tưởng lớn xuyên suốt trong sự nghiệp sáng tác của Nguyễn Trãi – tư tường nhân nghĩa yêu nước thương dân – được thể hiện qua những rung động trữ tình dạt dào trước cảnh thiên nhiên ngày hè.